Jun li esil re kolok-ib’ naru naq tz’aqal yaal sa’ li b’aanuhom ut toj naxkanab’ jun ch’uut aj jolominel chi ink’a’ ch’olch’o chiru k’a’ru tixb’aanu. K’iila sut nak’utun li b’ak’leb’ sa’ xyanq li k’a’ru nak’utunk ut li na’leb’: k’a’ru naraj naxye li xtawb’al a’in choq’ re li k’ayink, ut k’a’ raj ru tento taajalmanq sa’ xk’ab’a’ a’an?

Tikib’ rik’in li k’anjel li aajel ru .

K’oxla jun li aplicación li naxtenq’aheb’ li neke’xpatz’ li k’ay. Jun li q’unal ch’oolej sa’ li k’anjeleb’aal a’an wan xwanjikeb’ sa’ li b’aanuhom, a’b’an lix aajelil ru naxk’e ajwi’ rib’ sa’ xb’een li k’a’ru naroksi wi’ li k’ayib’aal, li esilal naxb’eresi ut li jalan chik na’leb’ li wan sa’ xhoonalil jun li q’etq’etil.

Jo’kan naq jun li aatinak li nak’anjelak natikla rik’in li k’anjel. B’ar wan reheb’ li teneb’ank re li k’ay, li k’anjel malaj li k’ojob’anb’il k’anjel li naxk’e rib’ sa’ xb’een li k’uub’anb’il na’leb’ a’in? A’in naxk’ojob’ li na’leb’ b’ar wi’ tento naq twanq xk’utb’al xyaalal jun li xnimal ru b’aanuhom (rating de severidad técnica).

Xjachb’al ru jun li na’leb’ li natawman rik’in li xraqik .

Jun li k’a’ru natawman naxch’olob’ jun li na’leb’ ilb’il. Jun li q’ajkamunk naxch’olob’ li k’a’ru naru naxkanab’ li wanjik a’an rub’el junjunq li na’leb’. Xsachb’al ru li wiib’ chi na’leb’ naxb’aanu naq jun li esil ch’a’aj xwech’b’al rix ut jun li na’leb’ ch’a’aj wank choq’ aj eechal re.

Patz’ li kadeen re li na’leb’. K’a’ru li okenk taa’ajmanq raj ru re jun li xik’ na’ilok qe? B’ar wan reheb’ chik li na’leb’ aajel ru? K’a’ruheb’ li k’utb’il na’leb’ ke’xch’utub’, ut b’arwan reheb’ li raqal re li eetalil toj maji’ na’ilman ru? Jun li kaw tz’ilok-ix naxb’aanu naq taa’ilmanq li nub’aal a’an.

K’e chi ch’olch’o ru li jun chik na’leb’ .

Jun li aatinak chirix li jolomink na’ok chi us naq li junjunq chi na’leb’ re li k’a’aq re ru naxk’am rib’ rik’in jun li na’leb’. Li na’leb’ a’an naru naq a’anaq xk’eeb’al xtuminal jun li k’uub’ank, xjalb’al jun li k’anjel, xk’ulub’ankil jun li k’utb’esink wan xramb’al malaj xtz’ilb’al rix jun li ink’a’ ch’olch’o ru aajel ru.

Li na’leb’ tento naq wanq li dependencias ut jun aj eechal re. Jun ch’uut aj b’anonel naru naxk’anjela li xtuqub’ankil ru naq jun aj eechal re li k’ayib’aal naxk’uub’ ma us junaq li xramb’al. Li wiib’ chi teneb’ank tento naq te’ilmanq.

Ch’olob’ chan ru naq taa’ilmanq li chaab’ilob’resink .

Xtz’apb’al jun li b’aanuhom sa’ jun li tracker a’an jun li k’ulub’ej re li awa’b’ejihom. Li k’ojob’ank ch’oolej naraj ru li k’utb’esink naq li k’utb’esink li naxk’am rib’ rik’in xjala. A’ yaal chan ru li ch’a’ajkilal, a’an naru naraj naxye jun li b’atz’unk wi’chik, jun li ch’uut chi permiso tz’ilb’il rix, jun li b’e re k’iraak li k’anjelanb’il malaj jun li jalaak ilb’il sa’ chan ru naq na’ux jun li alerta.

K’uub’ k’a’ ru t-ilmanq naq toj maji’ natikla li k’anjel. Wi ink’a’ jo’kan, junaq molam naru naxk’e xnimal xmetz’ew ut toj ink’a’ naru naxch’olob’ chan ru naq xchaab’ilo’ li xk’anjel.

Jun li agenda práctica choq’ re li jun chik tz’ilok-ix .

Choq’ re li junjunq chi na’leb’ li xb’een wa, k’e oob’ li patz’om sa’ xb’een li meex: k’a’ru li k’anjel wan sa’ xiwxiwil; k’a’ ru li k’utb’il na’leb’ naxtenq’a li k’a’uxl; k’a’ ru li na’leb’ na’ajmank; ani aj eechal re li b’aanuhom; ut li k’a’ru tixk’utb’esi li chaab’ilo’k.

A’in li naxk’am rib’ li Xmolamil Awa’b’ejilal li naxk’e xch’ool chi xk’ojob’ankil sa’ xyanq li xtz’ilb’al rix li q’etq’etil ut li na’leb’ re li k’anjel. Lix nimal ru li tecnica toj aajel ru. Naniman li xloq’al naq eb’ li poyanam li wankeb’ xk’ulub’ chi rix li k’ayink naru nake’roksi.

Jun li esilal li nak’anjelak naxk’e re li junta jun li na’leb’ re naq taawanq choq’ aj eechal re ut li ch’uut aj b’aanuhom k’anjel jun li b’aanuhom re xtz’ilb’al rix.

Xkomon chik li ilok ru hu .

NIST Cybersecurity Framework

Jun li na’leb’ chalen chaq li Gabinete .
The Cybersecurity Cabinet