Rapore ya lutaninu lenda vanda ya sikisiki na mambu ya teknike mpi yo lenda bika kaka kimvuka mosi ya bamfumu kukonda kuzaba mambu yina bo fwete sala. Mbala mingi, luswaswanu ke monanaka na kati ya banzikisa ti lukanu: inki mambu ya bo me mona ke tendula sambu na mumbongo, mpi inki fwete soba sambu na yo?
Banda na kisalu yina kele mfunu .
Beto tadila application mosi yina ke sadisaka bakiliya na kusala bakomande. Kifu mosi na kati ya application yina kele na bikalulu ya teknike, kansi mfunu na yau ketadila mpi mambu yina mumbongo kesadilaka yau, bansangu yina yau kesadilaka mpe mitindu yankaka yina kele na ntangu ya kukangama.
Yo yina disolo mosi ya mfunu keyantikaka na kisalu yango. Inki kudipesa ya bakiliya, mutindu ya kusala kisalu to bangwisana ya kutudila ntima ke tadila ngidika yai? Yau ke tula kisika yina ba fwana kutendula ntalu ya ngolo ya tekiniki.
Kabisa kima mosi ya nge me mona ti malanda na yo .
Kumona mosi ketendula kikalulu mosi ya bo memona. Mpasi ketendula mambu yina kikalulu yina lenda pesa nzila na mambu yankaka. Kuvukisa mambu yai zole kesalaka nde yo vanda mpasi na kutula ntembe na rapore mosi mpi yo kevandaka mpasi na kubaka lukanu mosi.
Lomba nzila ya kuyindula. Inki nzila mbeni ta vanda na yo mfunu? Inki bangindu ya nkaka kele mfunu? Inki banzikisa bo vukisaka, mpi nki kitini ya mambu yina bo me meka ve? Kutadila mambu na ngolo yonso kesalaka nde ndilu yina kumonana.
Baka lukanu ya ke landa pwelele .
Disolo ya kutwadisa ke kumaka mbote kana konso diambu ya kinsuni me kangama na lukanu mosi. Lukanu yina lenda vanda ya kupesa mbongo sambu na kusungika, kusoba mutindu ya kusala mambu, kundima kumonisa mambu na ndilu to kusosa kuzaba mambu ya mfunu ya kukonda kivuvu.
Nsikudukusu fuana vuanda na ba dependances mpe munkwa. Ekipi mosi ya teknike lenda sadila mutindu ya kuyidika mambu na ntangu munkwa mumbongo kebaka lukanu kana yo kele mbote na kukanga kisalu. Mikumba yonso zole fwete monana.
Tendula mutindu kutomisa ta vanda .
Kukanga kisalu na traqueur kele diambu ya luyalu. Kundimisa kelombaka nzikisa nde exposition ya mefwana mesobaka. Na kutadila dyambu yina, yo lenda tendula kumeka dyaka, kutadila dyaka nswa, kitambi mosi ya bo mesala sambu na kuvutukila mambu to nsoba mosi ya bo memona na mutindu bo kesadilaka lukebisu mosi.
Baka lukanu ya mambu yina bo ta tala na ntwala nde kisalu kuyantika. Kana ve kimvuka mosi lenda sala ngolo mingi mpe lenda kaka ve kutendula mutindu kisika na yandi me tomaka.
Ajenda mosi ya mbote sambu na mvutukilu ya ke landa .
Samu na konso diambu ya ntete, tula bangiufula tanu na mesa: inki kisalu kele na kigonsa; nki banzikisa ke ndimisa susi yina; nki lukanu yo kelomba; nani kele mfumu ya kisalu yina; mpi mambu yina tamonisa kutomisa.
Yau kele nguizani yina Cabinet ke na lukanu ya kutula na kati ya kutala mambu ya yimbi na ba ndongisila ya mbote. Mudindu ya teknike ke bikala mfunu. Ntalu na yau kemata kana bantu yina kele na mukumba ya mumbongo lenda sadila yau.
Rapore ya mfunu ke pesa board lukanu ya kuvanda mfumu mpe ekipi ya tekiniki kisalu ya kuzikisa.
Kutanga mambu ya nkaka
NIST Cybersecurity FrameworkDibanza mosi ya me katuka na Kabine .
The Cybersecurity Cabinet