. Fa no sɛ ɔsom adwuma bi a ɛho hia rentumi nyɛ adwuma bere a ahobammɔ kuw no reyɛ dwumadi a ɛyɛ adwenem naayɛ mu nhwehwɛmu no. Nea ɛde bae no nnya nhuu pefee. Operations pɛ sɛ ɛkɔ so, ahobammɔ pɛ sɛ wɔsiw ano na akannifo hia nkyerɛkyerɛmu. Ɔfã a ɛyɛ den no rekɔ so dedaw: nea ɛsɛ sɛ wosi ansa na awerɛhyem aba.

. Sua gyinaesi hokwan ahorow no ho

. Hena na obetumi apene nhyehyɛe bi a ɛho hia a wɔbɛtew afi afoforo ho so? Henanom na obetumi agye nea ebefi adwumayɛ mu aba no atom? Sɛ saa onipa no nni hɔ a, hena na ogye dibea no? Saa nsɛmmisa yi yɛ ahosiesie dea, bere a bere wɔ hɔ a wɔde besiesie akwanhwɛ ahorow a ɛne wɔn ho wɔn ho di asi no.

. Ɛsɛ sɛ apɔw-mu-teɛteɛ bi ma nnipa a wɔwɔ saa gyinaesi ahorow no bom. Mfiridwuma mu nsusuwso ara kwa betumi ayɛ nea ɛsom bo, nanso ɛno ankasa renkyerɛ sɛnea akannifo kuw bi ma kwan ma wɔyɛ adwuma a ɛhaw adwene.

. Sɔ nsɛm a ɛkɔ so no hwɛ

. Mpɛn pii no, nsɛm a edi kan no nwie pɛyɛ na wobetumi asan ahwɛ mu. Nsɛm tiawa pa ma nsonsonoeɛ da nokwasɛm a wɔahu, adwumayɛ mu nsusuiɛ ne nsɛmmisa a wɔreyɛ mu nhwehwɛmu no ntam. Eyi boa akannifo ma wɔyɛ ade a wɔmfa bere tiaa mu nkyerɛkyerɛmu bi nni dwuma sɛ asɛm a wɔde wie a wɔasi so dua.

. Wɔ apɔw-mu-teɛteɛ bi mu no, bisa wɔn a wɔde wɔn ho bɛhyɛ mu no ma wɔnyɛ nsɛm tiawa a wɔde bedi dwuma ankasa no. Hyɛ nea ɛyera no nsow: adwumayɛ mu nkɛntɛnso, ahotoso, gyinaesi bere a etwa to, akwan horow a wubetumi apaw anaa onipa a ɔhwɛ nsɛm foforo a edi hɔ no so no nipasu.

. Fa nneɛma a wɔde gyina so a ɛyɛ mpapahwekwa no ka ho

. Ɛnyɛ bere nyinaa na tebea a ɛyɛ nwonwa sen biara no ne nea mfaso wɔ so sen biara. Nkitahodi a enni hɔ, kwan a wɔfa so kɔ recovery system so anaasɛ obi a ɔde ne ho to obi a ɔde nneɛma ma so no betumi abɛyɛ nea ɛyɛ gyinaesi bere a nnwinnade a wɔtaa de di dwuma no nni hɔ no.

. Fa saa nsɛm no mu yɛ adwuma. So nnipa a wɔfata betumi adu wɔn ho wɔn ho nkyɛn? So wobetumi anya nsɛm a wohia no? So wɔte abɔnten so asɛyɛde ahorow ase? Apɔw-mu-teɛteɛ bi nya ne bo bere a ɛkyerɛ nsakrae bi a wobetumi ayɛ no.

. Hwɛ a worendan no agoru

. Ɛsɛ sɛ wɔn a wɔde wɔn ho hyɛ mu no tumi kyerɛkyerɛ nea wontumi nsi pi mu, srɛ mmoa na wɔkasa tia nsusuwii bi. Apɔw-mu-teɛteɛ a wɔayɛ sɛ wɔde besi so dua sɛ nhyehyɛe no yɛ adwuma nkutoo no ma ɛyɛ den sɛ wobehu baabi a ɛnyɛ adwuma.

. Kyerɛw gyinaesi ahorow, nsɛm a na ɛwɔ hɔ saa bere no ne mmeae a asɛyɛde no mu daa hɔ no. Botae no ne sɛ wɔbɛma nhyehyɛe a wɔde yɛ mmuae no atu mpɔn, a ɔkwan a nkurɔfo fa so yɛ biako ka ho.

no. To loop no mu wɔ apɔw-mu-teɛteɛ no akyi

. Ɛsɛ sɛ nkɔmmɔbɔ a etwa to no ma wonya nkɔso tiawa bi a ɛyɛ ne de. Nkitahodi a wɔahyehyɛ no foforo, pene a wɔma emu da hɔ, escalation threshold a wɔbɛsesa anaasɛ wɔde bɛma obi a ɔde ne nsa bedi dwuma no betumi ayɛ nea mfaso wɔ so sen sɛ wobɛyɛ krataa tenten foforo.

. Monnye sɛnea wɔbɛhwɛ nsakrae no mu ntom. Dwumadi a edi hɔ no betumi asan ahwɛ gyinaesi koro no ara wɔ anohyeto ahorow ase, akyerɛ sɛ ebia ahyehyɛde no ama ne ahoboa atu mpɔn sen sɛ wɔbɛsan ayɛ nhyiam no ara kwa.

. Ahosiesie ma wonya ɔkwan a wɔbom fa so si bere a nokwasɛm ahorow no da so ara reba no ho gyinae.

. Adwene bi a efi Kabinet no hɔ
The Cybersecurity Cabinet