Dedienɔnɔ ŋuti ɖoɖowo ate ŋu anɔ asitsaha aɖe si, agbalẽdzikpɔkpɔdɔ si wowɔ nyitsɔ laa kple mɔfiame si me didi vevie le. Emawo nye gɔmedzedze siwo ŋu viɖe le. Ele kokoko be gadelawo nase nusi tututu kpeɖodziawo ɖo kpe edzi, afɔku siwo gakpɔtɔ li kple nusi wòahiã be amesi tɔ akplɔe ɖo nawɔ gɔme.
Ðe nyametsotsoa gɔme hafi nàbia kpeɖodzia
Ɣeyiɣiɖoɖo kple taɖodzinu aɖe le veviedodonu ƒe kamedede ŋu. Nyabiase si nye nenye be woayi edzi, nusi ŋu woaku nu me le yi ŋgɔe alo nusi woatsɔ aɖo nɔƒe gbãtɔ le ewuwu vɔ megbea? Ŋuɖoɖoae afia nyatakaka siwo nye nu veviwo.
Dze egɔme kple asitsatsa ƒe dɔwɔnawo kple nusiwo dzi woanɔ te ɖo siwo ɖo kpe gadede eme dzi. Ele be numetoto si ƒe didime le kpuie nagblɔ nusi wòate ŋu aɖo anyi le ɣeyiɣi si li me kple nusiwo susɔ le eƒe asi godo.
Dzro alesi kakaɖedzi si li fifia keke tae me
Nyatakaka aɖe ƒe anyinɔnɔ meɖe alesi wòƒo nu tsoe la me o. Nuɖoanyi kawo mee wodzro? Gɔmeɖeɖe kple nuto kawoe? Ðe dɔa nye nuŋlɔɖiwo me toto loo alo numekuku veviedodotɔea? Ðe woɖo kpe nu vevi siwo ŋu woke ɖo dzi emegbe be woɖɔ wo ɖoa?
Nyabiase siawo kpena ɖe ame ŋu be míakpɔ kakaɖedzi si gbegbe nyametsotsowɔla ate ŋu aka ɖe kpeɖodziawo dzi. Woxea mɔ hã be woagaɖe dodokpɔ ɖeka si ŋu seɖoƒe le nyuie gɔme be enye kakaɖedzi le habɔbɔ bliboa ŋu o.
Kpɔ dɔwɔwɔ ƒe aƒetɔnyenye ɖa
Dedienɔnɔdɔwo nɔ te ɖe amewo, mɔɖeɖewo kple ɖoɖowo dzi. Bia amesi tɔe nye ɖoɖo veviwo, amesi ate ŋu aɖe mɔ ɖe tɔtrɔ ŋu kple nusi dzɔna ne ame vevi aɖe alo nudzrala aɖeke meli o.
Nya aɖe ate ŋu anye esi le bɔbɔe le mɔ̃ɖaŋununya gome be woaɖɔe ɖo gake le dɔwɔwɔ gome la, asesẽ elabena mɔnukpɔkpɔ, sidzedze alo ŋusẽ ƒe ƒuƒoƒo. Ema kpɔa ŋusẽ ɖe alesi woate ŋu aɖɔ nuwo ɖo le asitsatsa aɖe megbe ƒe dɔwɔwɔ kple ɖoɖowɔwɔ ɖe wo nɔewo yome dzi.
Na kakaɖedzimanɔamesi nadze
Zi geɖe la, mɔɖeɖe ɖe nu ŋu le veviedodonu me medea ame dzi o. Nyabiase aɖewo makpɔ ŋuɖoɖo o, eye nya aɖewo siwo wogblɔna la anɔ te ɖe nyatakaka siwo amesi woɖo taɖodzinu na la ana dzi. Seɖoƒe mawo le nyametsotsoa me nyawo me.
Dodokpɔ si me kɔ la ma ŋkuléleɖenuŋu siwo ŋu woɖo kpee, dɔdzikpɔlawo ƒe teƒenɔlawo kple nyabiase siwo woʋu ɖi. Emegbe woate ŋu aɖo dodokpɔ bubuwo alo eŋutinunyala bibiwo ƒe ŋkuléle ɖe eŋu le afisi wòanya wɔ be wòatrɔ nyametsotsoa le wu.
Tsɔ nusiwo ŋu woke ɖo la yi ɖe ɖekawɔwɔ me
Veviedodonu ɖea vi wu ne nusiwo ŋu wòke ɖo tsi agbe le asitsatsa me. Ele be nusiwo woɖena fiana naɖe gɔme ɖe nuwɔna siwo ŋkɔ woyɔ, nusiwo dzi woanɔ te ɖo kple ɖoɖo si sɔ ŋutɔŋutɔ na ƒoƒo ɖekae ƒe ɣeyiɣia.
Nusiwo ŋu woke ɖo le Internet dzi naa wonya asitsatsa ƒe ɖoɖo si keke ta wu. Se, ganyawo kple nubabla ŋuti ʋɔnudɔdrɔ̃wo gakpɔtɔ le aɖaŋuɖola siwo ŋu nya ku ɖo la si. Dudɔnunɔlawo ƒe dɔe nye be wòana dedienɔnɔ ŋuti nukpɔsusu si me kɔ si nyametsotsowɔla mawo ateŋu azã.
Taɖodzinuae nye gadodo ŋuti nyametsotso si me kɔ wu kple ɖoɖo si ŋu wonya nu tsoe wu ɖe nusi ava kplɔe ɖo ŋu.
Nukpɔsusu aɖe tso Dudɔnunɔlawo ƒe Habɔbɔ gbɔ
The Cybersecurity Cabinet