لەوانەیە بزنسێک سیاسەتی ئەمنی و وردبینییەکی ئەم دواییە و نەخشەڕێگایەکی گەورە مەبەستی هەبێت. ئەوانە خاڵی دەستپێکی بەسوودن. وەبەرهێنەر هێشتا پێویستە لەوە تێبگات کە بەڵگەکان لە ڕاستیدا چی دەسەلمێنن، کام مەترسییەکان دەمێننەوە و خاوەنی داهاتوو ڕەنگە پێویستی بە چی بکات.
پێش داوای بەڵگە بڕیارەکە پێناسە بکە
مەشقی کۆشش خشتەی کاتی و ئامانجێکی هەیە. ئایا پرسیارەکە ئەوەیە کە ئایا بەردەوام بین، لێکۆڵینەوەی زیاتر لە چیدا بکرێت یان دوای تەواوبوون چی لە پێشینەدا بێت؟ وەڵامەکە دیاری دەکات کە کام زانیاری ماددییە.
سەرەتا بەو چالاکییە بازرگانی و وابەستەییانەی کە بنەمای وەبەرهێنانەکەن دەست پێ بکە. پێداچوونەوەیەکی تەسک دەبێت بڵێت چی دەتوانێت لە ماوەی بەردەستدا دامەزرێنێت و چی لە دەرەوەی دەستی خۆی دەمێنێتەوە.
بەدواداچوون بۆ مەودای دڵنیایی هەبوو
بوونی ڕاپۆرتێک ڕووماڵکردنی ڕوون ناکاتەوە. کام سیستەم پشکنینیان بۆ کرا؟ کام وەشانی و ژینگەکان؟ ئایا کارەکە پێداچوونەوەیەکی بەڵگەنامەیی بوو یان هەڵسەنگاندنێکی چالاک؟ ئایا دواتر دۆزینەوە گرنگەکان وەک ڕاستکردنەوە پشتڕاستکرانەوە؟
ئەم پرسیارانە یارمەتیدەرن بۆ ئەوەی بڕیاردەر چەندە متمانە بە بەڵگەکان دابنێت. هەروەها ڕێگری دەکەن لە هەڵسەنگاندنێکی وردی سنووردار کە وەک دڵنیایی سەبارەت بە هەموو ڕێکخراوەکە لێکبدرێتەوە.
سەیری خاوەندارێتی ئۆپەراسیۆن بکە
کاری ئەمنی پەیوەستە بە کەس و مۆڵەت و پرۆسەکانەوە. پرسیار بکە کێ خاوەنی سیستەمی گرنگە، کێ دەتوانێت ڕێگە بە گۆڕانکاری بدات و چی ڕوودەدات کاتێک کەسێکی سەرەکی یان دابینکەرێک بەردەست نییە.
ڕەنگە پرسێک لە ڕووی تەکنیکییەوە ڕاستکردنەوەی ئاسان بێت بەڵام لە ڕووی کارکردنەوە قورس بێت چونکە دەستڕاگەیشتن، زانیاری یان دەسەڵات چڕ بووەتەوە. کە کاریگەری لەسەر پراکتیکی و ڕێکخستنی چاکسازی دوای مامەڵەیەک هەیە.
نادڵنیایی بکە بە دیار
زۆرجار دەستڕاگەیشتن لە کاتی کۆششکردندا سنووردارە. هەندێک پرسیار بێ وەڵام دەمێننەوە و هەندێک جەختکردنەوە پشت بەو زانیاریانە دەبەستن کە لەلایەن ئامانجەکەوە پێشکەش دەکرێن. ئەو سنووردارکردنانە سەر بە مادەی بڕیاردانن.
هەڵسەنگاندنێکی ڕوون تێبینییە پشتڕاستکراوەکان، نوێنەرایەتییەکانی بەڕێوەبردن و پرسیارە کراوەکان جیا دەکاتەوە. پاشان دەتوانرێت تاقیکردنەوەی زیاتر یان پێداچوونەوەی پسپۆڕان لەو شوێنانەدا بکرێتە ئامانج کە زۆرترین ئەگەری گۆڕینی بڕیارەکە هەیە.
دۆزینەوەکان ببەنە ناو یەکگرتنەوە
کۆششکردن زۆرترین سوودی هەیە کاتێک دۆزینەوەکانی لە مامەڵەکەدا بمێننەوە. بەرکەوتنی ماددی دەبێت وەربگێڕدرێت بۆ کردارە ناودارەکان، وابەستەیی و زنجیرەیەکی واقیعی بۆ ماوەی یەکگرتن.
دۆزینەوە ئەلیکترۆنییەکان پرۆسەی مامەڵەی فراوانتر ئاگادار دەکەنەوە. بڕیارە یاسایی و دارایی و گرێبەستییەکان لای ڕاوێژکارە پەیوەندیدارەکان دەمێننەوە. ڕۆڵی کابینە ئەوەیە کە دیدێکی ئەمنی ڕوون پێشکەش بکات کە ئەو بڕیاردەرانە دەتوانن بەکاری بهێنن.
ئامانج بڕیارێکی ڕوونتری وەبەرهێنان و پلانێکی ئاگادارترە بۆ ئەوەی چی لە داهاتوودا دێت.
ڕوانگەیەک لە ئەنجوومەنی وەزیرانەوە
The Cybersecurity Cabinet